Hoe kan ik een trauma onderscheiden van hoogsensitiviteit? Deel 1 van 3
Een these die momenteel op internet rondgaat, stelt dat hoogsensitiviteit altijd te wijten is aan een trauma. Sommige van mijn seminarndeelnemers zijn hierdoor erg onzeker. Ze zoeken naar een trauma waar er misschien helemaal geen is. In meer dan 300 seminars over hoogsensitiviteit herhaalde de fundamentele deelnemersstructuur zich steeds weer.
Geen zin om te lezen? Hier kun je de bijdrage als video bekijken.
Drie uitgangsposities van mijn klanten
Hooggevoeligen met goede zelfregulatie:
Een deel van de deelnemers zijn HSP (hoogsensitieve personen) die er gewoon interesse in hebben om meer over zichzelf te weten te komen (ook een typische eigenschap van hoogsensitieve personen). Bovendien willen ze enkele dingen in hun leven optimaliseren. Ze zijn over het algemeen tevreden met hun leven en hun zijn.
HSP met verbeterbare zelfregulatie:
Het tweede deel heeft moeite met sommige uitdagingen die hooggevoeligheid met zich meebrengt, maar leiden over het algemeen een bevredigend, gelukkig leven. Ze leven in vaste relaties en hebben niet meer conflicten dan andere mensen. Met de juiste kennis en "tools" kunnen ze de uitdagingen die door de hooggevoeligheid worden veroorzaakt goed aan.
HSP met trauma of getraumatiseerde niet-HSP
Het derde deel lijdt erg onder hooggevoeligheid. Bij deze mensen is traumatisering zeer waarschijnlijk. In deze groep bevinden zich HSP en normaal gevoelige personen. Sommigen hebben de gevolgen van hun trauma onterecht geïnterpreteerd als gevolgen van hun hooggevoeligheid. Sommigen hebben deze interpretatie ook misleidend van anderen gekregen. Betrokkenen lijden onder conflicten op professioneel en/of privégebied. Ze hebben relaties die hen niet goed doen of hebben moeite met het aangaan van relaties. Paniekaanvallen, depressies, dwangstoornissen, permanente angsttoestanden of dissociatieve toestanden ontstaan niet door hooggevoeligheid. De oorsprong zijn ervaringen die we in ons leven hebben opgedaan. Hieronder volgt een lijst van hoe je 'pure' hooggevoeligheid, een trauma en traumatisering met hooggevoeligheid kunt onderscheiden.
Er zijn twee soorten hooggevoeligheid
- De ene is genetisch bepaald en aangeboren. Elaine Aron creëerde in de jaren negentig het concept van hooggevoeligheid. Dit is niet af te leer net zoals de oogkleur. Het wordt gekenmerkt door een zeer intensieve zintuiglijke verwerking en een hoge mate van empathisch vermogen. Meestal hebben HSP's een groot sociaal, ethisch en ecologisch bewustzijn.
- De tweede ontstaat door traumatisering. De verhoogde zintuiglijke waarneming en ook de neiging tot overprikkeling nemen af als het trauma is verwerkt.
Het stresstolerantiedomein - wat is dat?
Het model van het stresetolerantievenster verklaart de verbanden: Ieder mens heeft een emotionele comfortzone. Hoe groot deze comfortzone is, hangt voor een groot deel af van ons vermogen tot zelfregulatie. Dus van hoe goed we kunnen omgaan met over- of onderstimulatie. Slagen we er niet in om onszelf bij overstimulatie te reguleren, dan draait onze hormoonproductie op volle toeren. Ons lichaam reageert dan met vlucht- of vechtimpulsen.
Een typische situatie voor een HSP
Voorbeeld: Het is winter. Ik ga dik aangekleed een warenhuis in. Het wordt me al snel ondraaglijk warm. Ik draag al een paar tassen. E eenvoudig de dikke kleren uittrekken is daardoor niet mogelijk. Ik begin te zweten, het begint overal te jeuken en mijn kleding voelt tonnen zwaar aan. Omdat ik absoluut iets in deze winkel wil halen, kan ik op dit moment alleen maar de situatie verdragen. Ik heb dus subjectief gezien niet de mogelijkheid om mijn ongemak te reguleren.
Als de hormonen op hol slaan
Het duurt geen 5 minuten en mijn adrenalineproductie is op gang gebracht. Omdat ik mezelf de vlucht heb ontzegd, kom ik in de vechtimpuls terecht. Beter als je me dan niet voor de voeten loopt. Op dit moment is mijn comfortzone overschreden en race ik naar overprikkeling. Kom ik dan weer in aangenamere sferen, dan duurt het ongeveer 5 minuten en ben ik geacclimatiseerd. Naar mijn ervaring heeft een getraumatiseerd mens aanzienlijk langer nodig om te kalmeren.
Wat heeft de natuur bedacht met hoogsensitiviteit?
Hoogsensitieve personen hebben genetisch gezien een smaller stressbestendigheidsvenster, zodat ze sneller op prikkels kunnen reageren.
Dit dient ter instandhouding van de soort en komt ook voor bij alle hogere zoogdieren. Bij hen is, net als bij mensen, ongeveer 20 procent hoogsensitief. Tegelijkertijd zijn HSP uitgerust met kenmerken die zelfregulatie vergemakkelijken. Ook getraumatiseerde mensen hebben een smaller stresskokertje en raken gemakkelijk over- of onderprikkeld. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen tussen 'pure' HSP en getraumatiseerde mensen. Natuurlijk kan een hoogsensitief persoon ook getraumatiseerd zijn. In veel gevallen is dat zo. Daarover later meer.
HSP en/of trauma - onderscheid maken is zinvol
Het is immens belangrijk om als coach of therapeut hoogsensitiviteit van trauma te kunnen onderscheiden. De (uitsluitend) hoogsensitieve en de getraumatiseerde persoon hebben elk een andere therapeutische aanpak nodig.
Onwetendheid kan hier veel schade aanrichten. Ik houd me sinds 2002 bezig met hoogsensitiviteit. Mijn eerste traumavorming heb ik in 2007 gedaan. Sindsdien heb ik me zeer intensief beziggehouden met trauma en hoogsensitiviteit. De volgende verschillen vloeien voort uit mijn observaties en ervaringen:
Aan welke factoren kun je trauma onderscheiden van hoogsensitiviteit?
In het tweede deel van dit artikel krijg je een overzichtelijke tabel die het onderscheid vergemakkelijkt. Je vindt er kenmerken die eerder wijzen op hoogsensitiviteit en tekenen die eerder wijzen op een trauma op de achtergrond.
In het derde deel leer je dat ook het verloop van onze geboorte of de manier waarop we zijn opgevoed traumatiserende gevolgen kan hebben.
Antwoorden op de meestgestelde vragen over dit onderwerp vind je beknopt in mijn FAQ over hoogsensitiviteit en trauma .
Hier gaan we verder met deel 2 van de serie: Trauma en hooggevoeligheid onderscheiden .
