In dit artikel krijg je 5 spannende punten over wetenschap en onderzoek naar hoogsensitiviteit.
- Wat is hoogsensitiviteit vanuit het oogpunt van de wetenschap?
- De vier basale kenmerken van hoogsensitiviteit?
- Waarom wordt hoogsensitiviteit door sommigen als een zware last ervaren?
- Is hoogsensitiviteit wetenschappelijk bewezen?
- Is het model van hoogsensitiviteit zinvol?
Wat is hoogsensitiviteit vanuit het oogpunt van de wetenschap?
HS is een psychologisch model dat eind jaren '90 door Elaine Aron werd ontwikkeld.
Deze modellen dienen om gedragingen en eigenschappen te bundelen om ze daardoor begrijpelijker en beter hanteerbaar te maken.
Aron beschrijft in haar werk 4 basale kenmerken die volgens haar onderzoek de basis vormen van de door haar beschreven hoogsensitiviteit.
In de pathologie worden voor de diagnose van ziektebeelden ook het voorkomen van bepaald gedrag en symptomen als basis genomen om vast te stellen of er sprake is van een mogelijke psychische ziekte.
Aron benadrukt in haar werk dat het door haar beschreven fenomeen van hooggevoeligheid geen ziekte is, maar een karaktertrek, aangezien hooggevoeligheid op zich een grote verrijking kan zijn en een belangrijke evolutionaire betekenis heeft.
De vier basiseigenschappen van hooggevoeligheid
Volgens Aron zijn er vier hoofdkenmerken die de basis vormen van hoogsensitiviteit.
1. De diepe verwerking van informatie
HSP, wat staat voor Hoogsensitieve Personen, verwerkt informatie op een sterk verbonden manier en tegelijkertijd op vele verschillende niveaus. Bij hun overwegingen betrekken ze onder andere ervaringen uit het verleden en de gevolgen voor de toekomst. Ze zijn ook bijzonder goed in staat om niet duidelijke verbanden herkennen en daardoor nieuwe creatieve oplossingen ontwikkelen.
2. Een lichtere prikkelbaarheid van het zenuwstelsel
Hoogsensitieve personen reageren sneller op prikkels dan gemiddeld sensitieve mensen. Bovendien nemen ze meer prikkels tegelijkertijd waar, omdat de hersenregio voor prikkelonderdrukking bij HSP minder actief is. Hierbij bestaat het gevaar van overbelasting. Gelukkig zijn hoogsensitieve personen daartegenover uitgerust met speciale vaardigheden om zichzelf te kalmeren. Helaas zijn deze vaardigheden door ongunstige ervaringen in de kindertijd, bij mensen die erg onder hun hoogsensitiviteit lijden, vaak niet zo actief. Hoe deze systemen op een nuttige manier kunnen worden geactiveerd, is de inhoud van mijn seminars.
3. Een sterke gevoelswereld
HSP beleven hun gevoelswereld in alle facetten. Van "hemelhoog juichend" tot "tot de dood bedroefd" en dat geldt in beide richtingen en binnen seconden. Het hele gevoelspectrum staat voor hen open. Dit toont zich ook in een bijzonder sterk medelijden.
4. Ook sterk ontvankelijk voor lichte prikkels
Hoogsensitieve personen hebben slechts milde prikkels nodig om een prikkel waar te nemen. Omdat bij hen bepaalde synapsen een kleinere impuls nodig hebben om geactiveerd te worden. Dit waarnemingsvermogen betreft alle zintuigkanalen en gaat bij veel hoogsensitieven zelfs tot in de subtiele waarneming.
Dit waren de vier basiskenmerken die volgens Aron de hoogsensitiviteit uitmaken. In haar boek vult Aron haar model aan met vele andere kenmerken van hoogsensitiviteit.
Bij een oppervlakkige beschouwing lijken deze vier punten erg vergelijkbaar met de gevolgen van schade aan het stresssysteem, daarom zien critici hooggevoeligheid bijvoorbeeld als gevolg van een ontwikkelingstrauma.
Bij nader inzien zijn er hier echter grote verschillen. Hooggevoeligen hebben bijzondere vaardigheden die hen veerkrachtiger maken, als compensatie voor het verhoogde waarnemingsvermogen.
Waarom wordt hoogsensitiviteit door sommigen als een zware last ervaren?
Wordt hooggevoeligheid ervaren als een grote last, dan ligt dat niet aan de hooggevoeligheid zelf, maar wijst dit op een gebrek aan zelfregulatievaardigheden en/of een verstoring van het hechtings- of stresssysteem. De oorzaak hiervan kan bijvoorbeeld een ontwikkelingstrauma zijn.
Precies kijken bespaart veel leed!
Hier is het belangrijk om goed te kijken in welk gebied de moeilijkheden zich voordoen, om een positieve ervaring met hooggevoeligheid mogelijk te maken of ook een hooggevoeligheid uit te sluiten, zodat mensen de ondersteuning kunnen krijgen die bij hen past.
Voor veel mensen is de kennis over hun hooggevoeligheid een enorme opluchting, omdat ze zichzelf daardoor beter begrijpen en kunnen accepteren. Bij gemiddeld gevoelige mensen kan een misvatting dit echter in het tegendeel doen omslaan, omdat ze wanhopig worden over het feit dat er voor hen geen positieve verbetering is. Ze hebben simpelweg een heel andere benadering nodig om hun leven lichter te maken.
Stand van wetenschap en onderzoek naar hoogsensitiviteit
Het model van hooggevoeligheid is "pas" eind jaren 90 ontwikkeld. Dat is voor de onderzoekssector een zeer korte periode. Het onderzoek naar hooggevoeligheid staat als het ware nog in de kinderschoenen. Het wordt bovendien bemoeilijkt doordat de effecten van hooggevoeligheid zulke verschillende gebieden bestrijken, die allemaal wetenschappelijk bewezen of ontkracht moeten worden om het fenomeen hooggevoeligheid volledig te bevestigen of te ontkrachten.
Daarom heeft het onderzoek meestal alleen betrekking op deelaspecten van hoogsensitiviteit. Daarvan zijn er inmiddels al wel enkele.
Een definitieve algehele beoordeling is dus nog open en dat waarschijnlijk nog voor vele, vele jaren.
Dit probleem doet zich ook voor bij andere psychologische concepten die zeer effectief worden gebruikt in de psychologie en pedagogiek, ook al zijn ze niet volledig wetenschappelijk onderbouwd.
Is het model van hoogsensitiviteit zinvol?
Ja, absoluut.
Ik beleef het dagelijks in mijn werk wat een groot geschenk het is voor mensen wanneer ze inzien dat hun ervaring een naam heeft. Dat het anders-zijn een diepere zin heeft en zoveel dingen een nieuw, zinvol verband krijgen.
Een ander punt is dat ze inzien dat ze niet alleen zijn. Per slot van rekening is volgens Aron 15 tot 20 procent van de mensen hoogsensitief, en ze kunnen het nauwelijks geloven wanneer andere deelnemers hun ervaringen beschrijven en het klinkt alsof iemand over henzelf vertelt.
Naar mijn waarneming is de fundamentele persoonlijkheidsstructuur bij alle hoogsensitieve personen verbazingwekkend gelijksoortig. Voor velen verandert het gevoel anders te zijn plotseling in een "wij" en in samenhang bezien, komen afzonderlijke kenmerken ineens in een ander, positief daglicht te staan. Na mijn seminars hou ik altijd een feedbackronde. Het is al vaker voorgekomen dat deelnemers zo geroerd waren dat ze helemaal niets konden zeggen. Ze worden dan volkomen overmand door hun nieuwe zelfbeeld. Tot op de dag van vandaag heeft iedereen van hen achteraf een e-mail geschreven om zichzelf te verklaren. Ook een typisch kenmerk van hoogsensitieve personen. Zij vinden det belangrijk dat hun gedrag niet verkeerd wordt geïnterpreteerd, eventueel kan worden opgevat als een afwijzing en ze daardoor misschien onbedoeld iemand kwetsen.
Deelnemers die ik achteraf ontmoet, spreken me aan en zijn zo dankbaar. Ze vertellen dat hun hele leven en beleving totaal ten positieve is gekeerd door mijn driegangenlezing.
Dat is niet mijn verdienste, maar te danken aan de baanbrekende prestatie van Elaine Aron. Haar model verrijkt en ondersteunt zoveel mensen om zichzelf beter te begrijpen en te kunnen accepteren. Het brengt zoveel goeds in de wereld, dus vind ik het persoonlijk eigenlijk vrij onbelangrijk of hooggevoeligheid uiteindelijk door de wetenschap als bestaand wordt bevestigd.
Wil je dieper ingaan? In mijn Online cursus Hooggevoeligheid herkennen en begrijpen leer je je hooggevoeligheid stap voor stap kennen.
